Beleidsmedewerker Lokale Inclusie Agenda of Ervaringsdeskundigheid: 

Kies bewust met welke ervaringsdeskundigen je praat

Iedereen draagt bij aan het geheel

Mijn werk bestaat uit twee bubbels. In de ene bubbel zitten de ervaringsdeskundige belangenbehartigers voor het VN-verdrag beperking. Soms door de wol geverfde mensen, soms mensen die voor het eerst hun ervaringen inzetten voor het algemeen belang. De andere bubbel bestaat uit de Ervaringswerkers in de GGZ: de ervaringsdeskundigen die direct met cliënten werken.

De schotten tussen deze twee soorten ervaringsdeskundigen zijn hoog. Overal waar ik kom, probeer ik mensen wat uit te leggen over de bubbel die ze niet kennen. Dat lukt me slecht. Als mensen één bepaalde invulling van de term ‘ervaringsdeskundige’ kennen, horen ze alles wat ik zeg vanuit die context. Toch is het niet zo simpel. Ervaringsdeskundige is een containerbegrip, met mensen die meer, minder of zelfs niet geschoold zijn voor het werk dat ze doen.  

Al deze ervaringsdeskundigen zijn nodig, maar niet altijd in dezelfde setting. De Veerkracht Centrale pleit voor een bewuste keuze bij het inzetten van al deze deskundigheid. Dit artikel helpt je op weg. 

Laatst kwam ik bij een gemeente voor een vergadering over ervaringsdeskundigen. Dit was verder niet gespecificeerd. Van de 16 aanwezige stakeholders waren er 14 die met een GGZ-bril opzaten. De bijeenkomst bleek alleen te gaan over ervaringsdeskundigen die ondersteunen bij herstel, en over de oprichting van een herstelwerkplaats. De vertegenwoordiger van de LVB-achterban voelde zich net zo verloren als ik. 

Wil de echte ervaringsdeskundige opstaan?

Over het werk van ervaringsdeskundigen is al veel geschreven. Rapporten en onderzoeken spitsen zich daarbij altijd toe op één van de manieren om de ervaringsdeskundigheid in te zetten. Het gaat ofwel over ervaringswerkers (Ervaringsdeskundigen met directe cliëntcontacten in de GGZ) of over ervaringsdeskundige belangenbehartigers of voorlichters. De enige overeenkomst tussen deze teksten is dat ze vanuit hun eigen kader invullen wat ervaringsdeskundigheid is. 

De uitzondering op deze regel is het recent verschenen onderzoek van het Verweij-Jonker instituut. In opdracht van de Alliantie van het VN-verdrag is geprobeerd om duidelijkheid te verschaffen over een aantal vragen rondom ervaringsdeskundigen. Op het Adviespunt ervaringsdeskundigheid wordt dit momenteel verder uitgewerkt en is het rapport te downloaden. 

Ga na wat voor ervaringsdeskundige je in wilt zetten

Bij de Veerkracht Centrale willen we van de schotten af. We houden niet van bubbels. 

Als enige netwerk van ervaringsdeskundigen uit alle sectoren hebben we geleerd om bij alles wat we doen duidelijk aan te geven om wat voor soort ervaringsdeskundigen het gaat. Daarom onderscheiden we drie werkrichtingen: 

1.     Beleid en belangenbehartiging

2.     Voorlichting en onderwijs

3.     Ondersteuning of behandeling in de zorg- en welzijnssector

Binnen deze groepen zijn de onderlinge verschillen groot. Er zijn ervaringsdeskundigen die nog volop emoties hebben over hun eigen ervaringen. Dit zijn de voorlichters die je vaak direct weten te raken in je hart, omdat hun verhaal aanspreekt. Het zijn de lotgenoten die elkaar vinden in groepen. Het zijn de belangenbehartigers die gedreven hun stokpaardje blijven bevechten, omdat ze niet tegen onrecht kunnen. 

Door verwerking- of herstelprocessen slijt deze emotie en komt er kennis voor in de plaats. Training en scholing dragen hier ook aan bij. Hoe meer mensen geschoold zijn, hoe deskundiger ze hun ervaringen inzetten op een manier die past bij het werk dat ze doen. 


Een opleiding is niet altijd beter

De laatste jaren komen de beroepsopleidingen voor ervaringsdeskundigen in snel tempo op. Hoewel deze gericht zijn op ervaringswerkers in het primaire proces, is de communicatie daarover niet duidelijk. De onderlinge verschillen tussen ervaringsdeskundigen worden hierdoor groter, zonder dat er een breed gedragen begrippenkader is vastgesteld. Ik waarschuwde al eerder voor de discriminerende werking die hier van uitgaat. Het komt voor dat geschoolde ervaringsdeskundigen anderen vertellen dat ze niet ervaringsdeskundig zijn. Ze hebben geleerd dat je jezelf pas ná een opleiding zo mag noemen. 

Laten we inzoomen op de opleidingen. Vanwege de behoefte aan duidelijkheid over ervaringswerkers in de GGZ, werd een “Beroepscompetentieprofiel” opgesteld dat gericht is op dit werkveld. Later volgde een bijbehorend leerplan en in de GGZ wordt al gewerkt aan een Beroepsregister. De beroepsopleidingen volgden deze ontwikkelingen, maar zijn zich ook gaan verbreden. Ze leiden steeds vaker ‘zorg- en welzijn breed’ op. De input vanuit de somatische cliëntenorganisaties en vanuit mensen met een beperking is daarbij overigens verwaarloosbaar. 

Opleidingen vanuit de herstelvisie

De opleidingen leveren goede ervaringsdeskundigen af, die werken vanuit de herstelvisie. Er is sprake van een sterke koppeling tussen Ervaringsdeskundigheid en deze Herstelwerkwijze die voor de langdurige GGZ is ontwikkeld. Ze gaan vrijwel altijd gelijk op. Vanuit deze visie adviseren de HBO-geschoolde ervaringsdeskundigen ook over de invoering van herstelgerichte werkwijzen in de zorgsector en het sociale domein. Vaak weten de hier geschoolde ervaringsdeskundigen niet welke kennis en inzichten collega’s met een lichamelijke beperking of chronische ziekte in kunnen brengen. 

4 niveaus van ervaringsdeskundigheid

Bij de Veerkracht Centrale begeleiden we gemeenten, adviseren we over de Lokale Inclusie Agenda en trainen we ervaringsdeskundigen die gaan werken met het VN-verdrag beperking. We vinden het belangrijk dat hiervoor gebruik gemaakt wordt van de ervaringsdeskundigen met de benodigde kennis. De herstelvisie kan onderdeel van deze kennis zijn, maar het is nooit het leidende principe. Het is dus belangrijk om een brede vertegenwoordiging van ervaringsdeskundigen te raadplegen. Bedenk daarbij ook welk ‘niveau van ervaringsdeskundigheid’ de inbreng moet hebben. 

1.     Alledaagse ervaringsdeskundigheid

De gebruikelijke bedoeling van het woord ervaringsdeskundige is ‘iemand die deskundig is door ervaring’. Over alles wat we in ons leven meemaken, kunnen we daarna meepraten als ervaringsdeskundige. We doen vrij oppervlakkige alledaagse kennis op, maar als processen langer duren kunnen we ook echt ergens deskundig in worden. Veel belangenbehartigers hebben bijvoorbeeld ervaring met het vastlopen in de bureaucratie. Deze ervaringen zijn anders dan boekenwijsheid. Een voorbeeld dat alle ouders zullen herkennen: Toen ik zwanger was, maakte ik me een voorstelling van hoe het leven met baby zou zijn. Ik las alles wat er te lezen viel, kees documentaires en praatte met tientallen ouders. Ik dacht dat ik het wist. Tot ik mijn zoontje in mijn armen hield… Dat gevoel valt met geen pen te beschrijven.

2.     Zelfkennis 

Door te reflecteren en praten over je ervaringen, leer je jezelf beter kennen. Je begint ook overeenkomsten en verschillen te zien met hoe andere ouders het doen. Voor ervaringsdeskundigen geldt dat ze beter standpunten kunnen overbrengen als ze gereflecteerd hebben op hun ervaringen met het betreffende onderwerp. 

3.     Gedeelde of collectieve ervaringskennis

Door advies van mijn moeder en tips van andere ouders, deed ik als moeder steeds meer kennis op. Deze op ervaringen gebaseerde kennis noemen we ‘ervaringskennis’. In de belangenbehartiging zeggen we dat je daarmee het collectieve perspectief kan vertegenwoordigen. Je bent ‘deskundig over ervaringen’. 

4.     Getrainde en geschoolde ervaringsdeskundigheid

Door trainingen en scholing leren ervaringsdeskundigen om de geleerde ervaringskennis in te zetten op de manier die past bij het gekozen werk. Belangenbehartigers en voorlichters volgen daarvoor trainingen, voor ervaringswerkers zijn er naast basistrainingen ook beroepsopleidingen. 

Nu nog de juiste ervaringsdeskundige vinden

Het vinden van geschikte ervaringsdeskundigen is niet altijd makkelijk. Vaak zijn er vaste contacten met een lokaal platform van mensen met een beperking. De ervaringen hiermee zijn wisselend en een verfrissende blik is sowieso vaak welkom. 

We denken graag met je mee over de mogelijkheden. De Veerkracht Centrale kan bijvoorbeeld ervaringsdeskundigen trainen, zodat ze de lobby rond het VN-verdrag doelgerichter en doeltreffender kunnen voeren. Of we kunnen ervaringsexperts inzetten. We hebben in ons netwerk ervaringsdeskundigen met kennis van alle denkbare terreinen. 

Help ons mee om Nederland mooier en socialer te maken. 

Maak werk van ervaringsdeskundigheid. 

Interessant? Deel het met anderen!

1 Comments

Leave Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *