Professionele ervaringsdeskundigheid

Pas als je het zelf ervaren hebt, weet je écht hoe het is. Met deze ervaringsdeskundigheid kan je anderen helpen.
Niet door je ervaringen als een waterval over iemand uit te storten, maar door het deskundig in te zetten.

Deskundig + ervaringsdeskundig

Deskundigheid doe je op allerlei manieren op. Theorie kan je leren uit boeken en door naar school te gaan, met werkervaring krijg je meer inzicht in je werk, voor praktische vaardigheden baart oefening kunst. Ervaringen uit je dagelijks leven zorgen voor ervaringsdeskundigheid. Deelnemers van de Veerkracht Centrale weten dat al deze kennisbronnen elkaar aanvullen, en zetten hun ervaringsdeskundigheid bewust in.

Eigen ervaringen bewust inzetten

Om andere mensen te helpen vanuit je eigen levenservaring, is het niet genoeg om ergens ervaringsdeskundig over te zijn. We kennen allemaal de goedbedoelde adviezen die mensen geven als je een probleem hebt dat ze herkennen. ‘Je moet dit doen, dat helpt’. Ze geven hun eigen oplossing zonder precies te weten waar jij behoefte aan hebt. Meestal zijn dat soort adviezen waardeloos. Het professioneel inzetten van ervaringsdeskundigheid vraagt juist dat je beseft dat het hebben van dezelfde ziekte niet betekent dat je dezelfde klachten hebt. Dat iemand die in dezelfde zware levensomstandigheden zit als jijzelf, daar toch op een totaal andere manier mee om kan gaan. Ieder mens is anders en geen enkele oplossing of behandeling is voor iedereen geschikt. Als je iemand wilt helpen heeft het geen enkele zin om jouw ervaringen als een waterval over iemand uit te storten.

Ervaringsdeskundigheid blijft zich ontwikkelen

Stel je voor dat een fietser wordt aangereden en bij het ongeluk een dwarslaesie oploopt. Na het ziekenhuis volgt een periode van revalidatie, maar hij zal nooit meer kunnen lopen…

In grote lijnen maakt iedereen die een dwarslaesie oploopt hetzelfde proces door. Therapie om weer zoveel mogelijk te kunnen, leren omgaan met de rolstoel, aanpassingen aan het huis, uitzoeken of je nog kan werken. Ondertussen moet je de nieuwe werkelijkheid leren accepteren. Dat is een langdurig verwerkingsproces. In elke fase spelen andere gevoelens en gedachten een rol. Vanaf dag 1 is iemand ervaringsdeskundig met het hebben van een dwarslaesie, maar het is duidelijk dat daar steeds meer ervaringsdeskundigheid bij komt.

Wat is er nodig om ervaringsdeskundigheid professioneel in te zetten?

  1. Met een helikopterview naar je eigen ervaringen kunnen kijken, en deze kunnen plaatsen binnen het proces dat je hebt doorgemaakt.
  2. Beseffen dat jouw ervaringen uniek zijn, en van andere mensen weten hoe ze met een vergelijkbare situatie of aandoening omgaan.
  3. Beschikken over de sociale vaardigheden om aan te kunnen sluiten bij de ander
  4. Je ervaringsdeskundigheid als extra expertise kunnen integreren in je vakkennis en werkervaring.

Geschiedenis

Mondige burgers praten mee over hun behandeling

Vroeger stonden doktoren op een voetstuk. Ze behandelden volgens het boekje en niemand twijfelde aan hun kennis. Pas na de opkomst van de mondige burger in de jaren ’60 gingen patiënten in gesprek met de arts. De theoretische kennis van artsen was niet meer voldoende, patiënten wilden een behandeling die op hen persoonlijk werd afgestemd. Het werd normaal om in de behandelkamer te spreken over bijwerkingen en het effect van een behandeling. Patiënten beseften dat zij als enige deskundig waren over hun eigen ervaringen.

Twee broeders op grote ziekenzaal
1932, st. Willibrordus, Heiloo

Het Genootschap Onze Taal beschrijft de ontwikkeling van het begrip Ervaringsdeskundige: ‘Ervaringsdeskundige is nog een vrij nieuw woord; het is waarschijnlijk rond 1980 ontstaan. … De omschrijving luidt: “persoon wiens autoriteit op een bepaald gebied niet stoelt op beroepsmatig verworven kennis, maar op de eigen ervaring”, oftewel: iemand die ergens door eigen ervaring deskundig in is geworden.’

Eind 19e eeuw was de eerste patiëntenorganisatie ontstaan, waarbij mensen met een zintuiglijke handicap opkwamen voor betere zorg. Een halve eeuw later begonnen ook andere patiënten zich te verenigen. Mensen ontdekten dat het fijn is om met lotgenoten te praten. Ze wisselden informatie uit over hun ziekte, vonden steun bij elkaar en kwamen op voor betere behandelingen. Inmiddels zijn er zo’n 300 landelijke patiënten- en cliëntenorganisaties. Nog steeds richten zij zich op lotgenotencontact, belangenbehartiging en het geven van informatie.

Leestips
Geschiedenis van de cliëntenbeweging GGZ
Gehandicapten schrijven geschiedenis

Ervaringsdeskundige als beroep

De nieuwste ontwikkeling is het inzetten van ervaringsdeskundigheid als onderdeel van een andere functie. Zowel betaald als onbetaald zijn er allerlei mogelijkheden voor ervaringsdeskundigen. Dat gaat van af en toe adviseren, tot een volwaardig beroep, en van vrijwillig maatjes tot professionele coaches. Voor het beroep ‘Ervaringsdeskundige’ in de GGZ en werkgebieden hieromheen, bestaan MBO- en HBO opleidingen.

De Veerkracht Centrale vindt ervaringsdeskundigheid waardevol als extra expertise bij het uitoefenen van diverse rollen en beroepen. We zien het niet als een afzonderlijk beroep.